Best practices voor ondertiteling: zo maak je ondertitels die mensen echt kunnen lezen

Een ondertitel werkt alleen als iemand hem kan lezen in de tijd dat hij in beeld is, en dan nog steeds ziet wat er in het beeld gebeurt. Omroepen en streamingdiensten hebben daar precieze regels van gemaakt. Bij video’s voor social media veranderen sommige omstandigheden — het scherm is hoog en klein, de stijl is opvallender, de kijker scrolt — maar die regels zijn nog steeds het juiste vertrekpunt, en de meeste gelden er direct voor.

De richtlijnen die je moet kennen

Vier bronnen komen steeds terug. De cijfers in deze gids komen uit hun huidige versies. Waar ze het oneens zijn, komt dat meestal doordat ze voor andere schermen en een ander publiek zijn geschreven.

• De BBC Subtitle Guidelines (versie 1.2.5, maart 2026) gaan over tv-uitzendingen en online video en bevatten specifieke richtlijnen voor verticale 9:16-video.
• De English (USA) Timed Text Style Guide van Netflix legt de regels vast voor ondertiteling en ondertiteling voor doven en slechthorenden (SDH) die bij Netflix wordt aangeleverd.
• De DCMP Captioning Key, van het Amerikaanse Described and Captioned Media Program, is geschreven met educatieve media in gedachten.
• WCAG 2.2 vereist ondertiteling voor vooraf opgenomen video (succescriterium 1.2.2), maar schrijft geen regellengte, snelheid of stijl voor.

Regellengte

Bij lange regels moet het oog verder reizen, en ze bedekken meer van het beeld. De BBC beperkt ondertitels voor tv tot 37 tekens per regel, een beperking die is overgenomen van Teletekst. Voor online video legt de BBC de grens vast in breedte: 68% van de breedte van een horizontale 16:9-video, of 90% van een verticale 9:16-video. De Engelse stijlgids van Netflix staat tot 42 tekens per regel toe.

Verticale video is smal, dus er passen veel minder tekens op een leesbare grootte. De BBC geeft een handige vergelijking: 37 tekens in een gebied van 75% breed in een 16:9-video komen overeen met 25 tekens over 90% van een 9:16-beeld. Houd voor TikTok, Reels en Shorts ongeveer 25 tekens per regel aan als bovengrens, en ga korter als je ondertitelstijl grote, vette letters gebruikt.

Regels per ondertitel

Netflix staat maximaal twee regels toe, en de DCMP Captioning Key heeft liever niet meer dan twee. De BBC raadt twee regels aan voor horizontale, 4:3- en vierkante video, en maximaal drie voor verticale 9:16-video, waar elke regel korter is. In een drukke verticale montage houdt één regel — of twee korte — meer van het beeld vrij, en krijgt de kijker minder tegelijk te verwerken.

Leessnelheid

Leessnelheid wordt gemeten in woorden per minuut (wpm) of tekens per seconde (cps). Dit staan de richtlijnen toe:

Om een ondertitel te controleren, deel je het aantal tekens door de tijd dat hij in beeld is. Een ondertitel van 38 tekens die 1,5 seconde in beeld is, komt uit op ongeveer 25 cps — sneller dan Netflix toestaat voor programma’s voor volwassenen. Laat hem langer staan als de spraak daar ruimte voor laat, of splits hem in twee ondertitels.

Snelle praters zijn het lastige geval bij video’s voor social media. De BBC merkt op dat kijkers meestal de voorkeur geven aan letterlijke ondertiteling, en op social media draait het vaak juist om de exacte woorden van de spreker. Herschrijf dus niet wat iemand zei, maar verdeel het over meer, kortere ondertitels die op de spraak getimed zijn. Vat alleen samen als de woorden echt niet op tijd te lezen zijn, en nooit op een manier die de betekenis verandert.

Timing en duur

• Begin met de spraak. Volgens de richtlijnen van de BBC laat je een ondertitel verschijnen op het moment dat de spraak begint, en houd je elke achterstand op de spraak zo klein mogelijk.
• Minimale duur. Netflix hanteert een minimum van vijf zesde seconde (20 frames bij 24 frames per seconde). De DCMP Captioning Key hanteert 40 frames — 1 seconde en 10 frames. De BBC raadt aan om uit te gaan van ongeveer 0,3 seconde per woord, zodat een ondertitel van vier woorden ongeveer 1,2 seconde in beeld blijft.
• Maximale duur. Netflix houdt een ondertitel maximaal 7 seconden in beeld en DCMP maximaal 6. Een ondertitel die lang blijft staan nadat de woorden zijn uitgesproken, past niet meer bij wat de kijker hoort.
• Shotwissels. De BBC raadt ondertitels af die over een shotwissel heen lopen: splits de zin, of laat de nieuwe ondertitel beginnen op de knip. Bij snel gemonteerde video’s voor social media is dat lastig strikt vol te houden, maar vermijd een ondertitel die vlak voor een knip maar een paar frames oplicht.

Waar je regels afbreekt

Breek regels af waar een spreker vanzelf een pauze zou nemen, bij voorkeur na een leesteken. De BBC noemt paren die op dezelfde regel moeten blijven:

• een lidwoord en het zelfstandig naamwoord (de tafel, een boek);
• een voorzetsel en de woordgroep erna (op de tafel);
• een voegwoord en de zin die erop volgt (en die boeken);
• een voornaamwoord en het werkwoord (ze zullen komen);
• de delen van een samengesteld werkwoord (zal hebben gedaan).

De Engelse stijlgids van Netflix zegt dat je afbreekt na een leesteken en vóór voegwoorden of voorzetsels, en dat je geen naam splitst, geen bijvoeglijk naamwoord scheidt van het zelfstandig naamwoord en geen onderwerp van het werkwoord. Ook de DCMP Captioning Key zegt dat je de naam van een persoon niet splitst, en een titel niet losmaakt van de naam waar die bij hoort.

Onhandig   We lanceerden de
           nieuwe app in maart.

Beter      We lanceerden
           de nieuwe app in maart.

Regelafbrekingen zijn wel niet het belangrijkste. Volgens de BBC gaan goed geredigeerde tekst en goede timing voor wanneer ze botsen met mooie regelafbrekingen.

Plaatsing in verticale video

Traditionele ondertiteling staat onderaan in het midden van het beeld en verschuift als ze iets belangrijks zou bedekken. DCMP zegt dat je ondertitels bovenaan zet als ze het gezicht van een spreker of essentiële tekst in beeld zouden bedekken, en Netflix zet ondertitels op de plek waar ze het best leesbaar zijn als er tekst in beeld verschijnt.

Verticale platforms voegen daar nog een obstakel aan toe: de interface van de app zelf. Op TikTok, Reels en Shorts staan de naam van de creator en de posttekst over de onderkant van de video, en lopen de knoppen voor liken, reageren en delen langs de rechterrand.

• Zet de ondertiteling hoger. De BBC merkt op dat ondertitels in verticale video vaak wat hoger worden geplaatst, al meestal nog in het onderste derde deel, omdat gezichten vaak in de bovenste helft van het beeld staan.
• Laat rechts een marge vrij, zodat woorden niet onder de knoppen schuiven, en houd de regels gecentreerd.
• Houd monden en tekst in beeld vrij. Verplaats een ondertitel liever dan hem over een productshot of titel te laten vallen.
• Test op een telefoon. App-indelingen veranderen en verschillen per apparaat, dus controleer een testupload op een echt scherm in plaats van te vertrouwen op een vast sjabloon.

Contrast, contour en grootte

Een ondertitel moet op elk beeld leesbaar blijven, van een donkere kamer tot een witte muur achter de spreker. Er zijn drie betrouwbare manieren om dat te bereiken:

• Een achtergrondkader. De BBC gebruikt standaard witte tekst op een zwarte achtergrond. De DCMP Captioning Key geeft de voorkeur aan een doorschijnend kader, zodat tekst ook op lichte achtergronden goed leesbaar blijft.
• Een contour of schaduw. DCMP vraagt om witte, schreefloze tekens van gemiddelde dikte met een slagschaduw of randschaduw. Bij vette stijlen voor social media doet een egale donkere contour hetzelfde werk.
• Gemeten contrast. De minimale contrastverhouding voor tekst volgens WCAG is 4,5:1 (succescriterium 1.4.3). Die is bedoeld voor tekst op webpagina’s en niet voor tekst in video, maar het is een verstandige maatstaf voor ondertiteltekst tegen het kader of de contour.

Voor de grootte bepaalt de BBC de ondertiteltekst via de regelhoogte, als aandeel van de videohoogte: 7–8% voor horizontale, 4:3- en vierkante video, en 3,9–4,5% voor verticale 9:16-video. Ondertitelstijlen voor social media zijn vaak groter en vetter dan dat. Dat kan werken, zolang de regels kort genoeg blijven om te passen en de tekst het onderwerp niet bedekt.

Tot slot hoofdletters. DCMP geeft voor de leesbaarheid de voorkeur aan een mix van hoofd- en kleine letters, en bewaart hoofdletters voor schreeuwen. Stijlen met alleen hoofdletters zijn gebruikelijk in korte video’s; gebruik je er een, houd je ondertitels dan nog korter.

Sprekers, geluiden en muziek

Kijkers die de audio niet kunnen horen — omdat ze doof of slechthorend zijn, of gewoon zonder geluid scrollen — hebben meer nodig dan alleen de dialoog.

• Sprekerwissels. Maak duidelijk wanneer iemand anders begint te praten. De BBC gebruikt een klein aantal tekstkleuren op zwart — wit, geel, cyaan en groen — en geeft elke spreker steeds dezelfde kleur. De Engelse stijlgids van Netflix voegt alleen een sprekeraanduiding tussen vierkante haken toe als kijkers niet kunnen zien wie er praat. DCMP plaatst de ondertitel liever onder de persoon die spreekt, met de naam tussen ronde haakjes als plaatsing alleen niet volstaat.
• Geluidseffecten. Ondertitel de geluiden die ertoe doen voor het verhaal of de grap. De conventies verschillen: de BBC schrijft geluidslabels in witte hoofdletters als korte zinnetjes met onderwerp en werkwoord, zoals VLOERPLANKEN KRAKEN; Netflix gebruikt vierkante haken en kleine letters, zoals [deur slaat dicht]; DCMP zet beschrijvingen tussen vierkante haken en noemt de bron van het geluid.
• Muziek. DCMP zet gezongen songteksten tussen muzieknoottekens (♪). Voor achtergrondmuziek volstaat een korte beschrijving van de sfeer tussen vierkante haken, als die ertoe doet.
• Kies één conventie en houd je eraan. Consistentie binnen een video is belangrijker dan welk systeem je kiest.

Nauwkeurigheid: namen, getallen en vaktaal

Automatische spraakherkenning geeft je snel een eerste versie, maar maakt voorspelbare fouten. Het helpcentrum van YouTube waarschuwt dat automatische ondertiteling kan afwijken van wat er werd gezegd, door verkeerde uitspraak, accenten, dialecten of achtergrondgeluid. Controleer deze punten daarom altijd met de hand:

• Namen van mensen, merken, producten en plaatsen, inclusief hun hoofdletters.
• Getallen, prijzen, datums en eenheden. Kies één schrijfwijze voor getallen en pas die overal toe. DCMP schrijft één tot en met tien voluit en gebruikt cijfers boven de tien.
• Vaktaal en afkortingen uit jouw vakgebied, die algemene spraakherkenning misschien niet kent.
• Woorden die hetzelfde klinken, zoals hart en hard, lijden en leiden, word en wordt.
• Stopwoorden en haperingen. Beslis of je “ehm” en herhaalde woorden laat staan. Weglaten maakt de ondertiteling sneller te lezen; laten staan bewaart de toon van de spreker. Schrap nooit een woord dat de betekenis verandert.

Verbeteren hoort snel te gaan. In AutoCap heeft elk woord een eigen begin- en eindtijd, dus je kunt een verkeerd verstane naam verbeteren, een lange regel splitsen of de timing van één woord iets verschuiven zonder alles eromheen opnieuw te timen.

Woord-voor-woord- en karaokestijlen

Woord-voor-woordondertiteling toont één tot een paar woorden tegelijk, of laat een regel woord voor woord verschijnen. Karaokestijlen tonen de hele regel en lichten elk woord uit zodra het wordt uitgesproken. Beide zijn gebruikelijk in korte video’s, omdat beweging het oog trekt. Ze veranderen ook de manier waarop mensen lezen:

• Minder tekst tegelijk betekent niet vooruit kunnen lezen. Met een hele regel in beeld kan een kijker de zin in één keer opnemen en weer naar het beeld kijken. Komen de woorden één voor één, dan kan de kijker alleen in het tempo van de spreker lezen, en blijven de ogen op de tekst gericht.
• Richtlijnen voor tv zien het als uitzondering. Volgens de BBC gebruik je cumulatieve ondertitels — waarbij een deel van de ondertitel later verschijnt dan de rest — alleen met een goede reden, zoals dramatisch effect of het ritme van een lied.
• Animatie concurreert met de woorden. Een stuiter- of kleureffect op elk woord is meer om te verwerken dan een rustige regel met één accent.

Gebruik ze voor korte, pakkende clips, hooks in de eerste seconden en nadruk op een sleutelwoord. Stap over op een rustigere stijl voor tutorials, interviews, lange uitleg en snelle spraak. Een karaoke-accent is vaak het beste compromis: de hele zin blijft leesbaar, terwijl het actieve woord wordt gemarkeerd. Dat werkt alleen als het accent op het woord valt op het moment dat het wordt uitgesproken. Daarom is timing per woord belangrijk — een accent dat een halve seconde te vroeg loopt, oogt als een fout. Je kunt de verschillende benaderingen vergelijken in de galerij met ondertitelstijlen.

Checklist

1. Eén of twee regels per ondertitel; bij verticale video maximaal drie korte regels.
2. Hooguit ongeveer 25 tekens per regel bij verticale video; niet meer dan 37–42 bij horizontale video.
3. Leessnelheid niet hoger dan ongeveer 20 tekens per seconde (17 voor content voor kinderen), of 160–180 woorden per minuut.
4. Geen ondertitel korter dan ongeveer een seconde in beeld, of langer dan 6–7 seconden.
5. Ondertitels beginnen tegelijk met de spraak en lopen niet over een knip heen.
6. Regels afgebroken bij natuurlijke zinsdelen, zonder namen te splitsen of een lidwoord los te maken van het zelfstandig naamwoord.
7. Ondertiteling vrij van gezichten, tekst in beeld en app-knoppen, gecontroleerd op een telefoon.
8. Hoog contrast door een kader, contour of schaduw, getest op lichte en donkere beelden.
9. Sprekerwissels en betekenisvolle geluiden in één vaste stijl aangegeven.
10. Namen, getallen en vaktaal door een mens gecontroleerd.
11. Woord-voor-woordanimatie alleen voor korte clips.

Wanneer je ondertiteling inbrandt en wanneer je een ondertitelbestand publiceert, lees je in open vs. closed captions.