Ondertiteling en de wet: regels voor toegankelijke video in de EU en de VS

De korte versie

Er is geen wet die zegt dat elke video ondertiteling moet hebben. Wel verplichten verschillende regels bepaalde organisaties om hun websites, apps, diensten of programma’s toegankelijk te maken, en die regels steunen op normen — vooral WCAG — die wél ondertiteling eisen. Of een video ondertiteling nodig heeft, hangt af van wie hem publiceert en waar.

WCAG: de technische basis

De Web Content Accessibility Guidelines (WCAG), gepubliceerd door het W3C, vormen de basis van elke regel in deze gids, direct of via EN 301 549. WCAG 2.1 werd gepubliceerd op 5 juni 2018 en WCAG 2.2 op 5 oktober 2023. Content die voldoet aan 2.2 voldoet ook aan 2.1, en WCAG 2.2 is ook een internationale norm: ISO/IEC 40500:2025.

Twee details zijn belangrijk. Niveau AA — het niveau waarnaar deze regels verwijzen — omvat elk criterium van niveau A, dus het betekent ondertiteling voor vooraf opgenomen en live video plus audiodescriptie. En WCAG definieert ondertiteling voor doven en slechthorenden zo dat ook niet-gesproken geluid eronder valt, zoals geluidseffecten en de vermelding van wie er spreekt, niet alleen dialoog. Audiodescriptie kan eenvoudiger zijn dan het klinkt: WCAG merkt op dat er geen extra beschrijving nodig is als de audio alle belangrijke visuele informatie al overbrengt.

EU: de European Accessibility Act

De European Accessibility Act (EAA) — Richtlijn (EU) 2019/882, vastgesteld op 17 april 2019 — stelt toegankelijkheidseisen aan bepaalde producten en diensten. Lidstaten moesten uiterlijk 28 juni 2022 nationale wetten vaststellen en die vanaf 28 juni 2025 toepassen. Elke lidstaat bepaalt zelf de sancties, die volgens de EAA doeltreffend, evenredig en afschrikkend moeten zijn.

Wat eronder valt

Producten die na 28 juni 2025 in de handel worden gebracht: computers en besturingssystemen voor consumenten; betaal- en zelfbedieningsterminals zoals geldautomaten en kaartjesautomaten; consumentenapparatuur voor elektronische communicatie of voor toegang tot audiovisuele mediadiensten; en e-readers.

Diensten die na 28 juni 2025 aan consumenten worden verleend: elektronische communicatie; diensten die toegang geven tot audiovisuele media; onderdelen van personenvervoer door de lucht, per bus, per spoor en over water, zoals websites, apps, e-tickets en reisinformatie; bankdiensten voor consumenten; e-books; en e-commerce. Ook het beantwoorden van noodoproepen naar 112 valt eronder.

Waar video in beeld komt

• Websites en apps van diensten die onder de EAA vallen, moeten waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk en robuust zijn — de vier principes van WCAG — met EN 301 549 als praktische maatstaf. De EAA zondert alleen oudere vooraf opgenomen video uit (zie hieronder), dus nieuwere video op die websites en apps valt eronder.
• Diensten die toegang geven tot audiovisuele media, waaronder elektronische programmagidsen, moeten toegangsdiensten zoals ondertiteling voor doven en slechthorenden, audiodescriptie, gesproken ondertiteling en tolken in gebarentaal volledig doorgeven: synchroon, van voldoende kwaliteit en met controle voor de gebruiker over de weergave.
• Vrijgesteld op websites en in apps: vooraf opgenomen, op tijd gebaseerde media die vóór 28 juni 2025 zijn gepubliceerd, archieven die sindsdien niet zijn bijgewerkt of bewerkt, en content van derden die het bedrijf niet financiert, ontwikkelt of beheert.

Omroepen en on-demanddiensten hebben daarnaast verplichtingen onder de Richtlijn audiovisuele mediadiensten (2010/13/EU), waarnaar de EAA verwijst.

Uitzonderingen en overgangsperioden

• Micro-ondernemingen die diensten verlenen — minder dan 10 werknemers en een jaaromzet of balanstotaal van maximaal € 2 miljoen — zijn vrijgesteld van de eisen voor diensten.
• Tot 28 juni 2030 mogen dienstverleners producten blijven gebruiken die ze al rechtmatig gebruikten, en dienstverleningsovereenkomsten die vóór 28 juni 2025 zijn gesloten, mogen doorlopen tot ze aflopen, maar niet langer dan vijf jaar na die datum.
• Zelfbedieningsterminals die al in gebruik zijn, mogen, als een lidstaat dat toestaat, in gebruik blijven tot het einde van hun economische levensduur, met een maximum van 20 jaar.

EU: EN 301 549

EN 301 549 is de geharmoniseerde Europese norm voor ICT-toegankelijkheid, gepubliceerd door ETSI, CEN en CENELEC. Wie voldoet aan een geharmoniseerde norm waarnaar in het Publicatieblad van de EU wordt verwezen, geniet een vermoeden van conformiteit met de EAA voor de eisen die die norm dekt.

• Versie 3.2.1 (2021) is gebaseerd op WCAG 2.1 niveau AA en blijft volgens AccessibleEU, het centrum van de Europese Commissie, de referentie tot er naar een nieuwe versie wordt verwezen.
• Versie 4.1.1, gepubliceerd in september 2026, stapt over op WCAG 2.2 en koppelt de eisen ervan aan de EAA. Zodra ernaar wordt verwezen, geeft deze versie een vermoeden van conformiteit met zowel de EAA als de Webtoegankelijkheidsrichtlijn. Er was nog niet naar verwezen toen AccessibleEU de publicatie meldde op 7 september 2026.

Clausule 7 van de norm gaat over videospelers en apps, niet over ondertitelbestanden. Versie 3.2.1 eist een manier om ondertiteling weer te geven; synchronisatie binnen 100 milliseconden van de tijdcode van elke ondertitel in opgenomen materiaal; controle voor de gebruiker over het uiterlijk van de ondertiteling, behalve bij tekst die niet aan te passen is, zoals bitmapondertiteling; en, in producten die vooral video afspelen, bediening voor ondertiteling en audiodescriptie op hetzelfde niveau als de belangrijkste afspeelknoppen.

EU: de Webtoegankelijkheidsrichtlijn

Richtlijn (EU) 2016/2102, vastgesteld op 26 oktober 2016, geldt voor websites en mobiele apps van overheidsinstanties. De richtlijn is sinds 23 september 2019 van toepassing op websites die niet vóór 23 september 2018 zijn gepubliceerd, sinds 23 september 2020 op alle andere websites en sinds 23 juni 2021 op apps.

• Video: vooraf opgenomen media die vóór 23 september 2020 zijn gepubliceerd en live media zijn uitgezonderd, dus vooraf opgenomen video die sindsdien is gepubliceerd, valt eronder.
• Uitgezonderd: publieke omroepen; ngo’s die geen diensten verlenen die essentieel zijn voor het publiek of gericht zijn op mensen met een beperking; en, naar keuze van elke lidstaat, scholen, kleuterscholen en crèches, behalve voor essentiële administratieve functies.
• Verklaringen: overheidsinstanties moeten een toegankelijkheidsverklaring publiceren en die regelmatig bijwerken. Lidstaten mogen ook strengere nationale regels vaststellen.

VS: ADA Title II (staten en lokale overheden)

Een regel uit 2024 van het Amerikaanse ministerie van Justitie (DOJ) onder Title II van de ADA maakt WCAG 2.1 niveau AA de norm voor de webcontent en mobiele apps die staten en lokale overheden aanbieden of beschikbaar stellen, van gemeentelijke websites tot openbare schooldistricten. Een voorlopige regeling (interim final rule), gepubliceerd op 20 april 2026, heeft de termijnen verlengd. De huidige data, volgens ADA.gov:

Dat betekent ondertiteling voor vooraf opgenomen en live video en audiodescriptie voor vooraf opgenomen video, met uitzonderingen voor gearchiveerde content die aan de voorwaarden voldoet, al bestaande documenten en berichten op social media, content van derden en persoonlijke, met een wachtwoord beveiligde documenten. Uitzonderingen heffen de plicht tot effectieve communicatie niet op: het DOJ geeft als voorbeeld een stad die een gearchiveerde video ondertitelt wanneer iemand met een auditieve beperking om toegang vraagt.

VS: ADA Title III (bedrijven die open zijn voor publiek)

Title III geldt voor bedrijven die open zijn voor publiek, van winkels en banken tot hotels en medische praktijken. Er is geen DOJ-regelgeving met gedetailleerde webnormen voor die bedrijven, maar de richtsnoeren van 18 maart 2022 van het DOJ stellen dat de ADA geldt voor wat ze online aanbieden, laten hun vrij in hoe ze daaraan voldoen en verwijzen naar WCAG. Ze noemen video’s zonder ondertiteling als drempel en bevelen nauwkeurige, synchrone ondertiteling aan die aangeeft wie er spreekt. De richtsnoeren vermelden zelf dat ze geen kracht van wet hebben.

In Robles v. Domino’s Pizza (2019) oordeelde het federale hof van beroep voor het Ninth Circuit dat de ADA van toepassing was op de website en app van Domino’s, omdat die klanten in contact brengen met de fysieke restaurants; dat het ontbreken van DOJ-regels voor het web die plicht niet wegnam; en dat de rechter kon opleggen om aan WCAG te voldoen. Domino’s voerde aan dat federale hoven van beroep het oneens waren over hoe Title III online van toepassing is, maar het Hooggerechtshof weigerde de zaak in oktober 2019 in behandeling te nemen. Zowel de DOJ-richtsnoeren als die uitspraak wijzen naar WCAG als maatstaf.

VS: Section 508

Section 508 van de Rehabilitation Act verplicht federale overheidsinstanties om de technologie die ze ontwikkelen, aanschaffen, onderhouden of gebruiken toegankelijk te maken. De Revised 508 Standards van de Access Board, uitgevaardigd op 18 januari 2017 en van kracht sinds 18 januari 2018, eisen dat elektronische content voldoet aan WCAG 2.0 niveau A en AA, ondertiteling inbegrepen.

VS: de CVAA en de FCC-regels voor online video

De Twenty-First Century Communications and Video Accessibility Act (CVAA) werd op 8 oktober 2010 wet. De regels die de FCC op basis daarvan heeft opgesteld, in 47 CFR 79.4, bepalen dat programma’s die met ondertiteling op de Amerikaanse televisie zijn uitgezonden, die ondertiteling moeten behouden wanneer ze via internet worden aangeboden.

• Reikwijdte: programma’s in tv-stijl. Door consumenten gemaakte media vallen buiten de definitie.
• Volledige programma’s: gefaseerd ingevoerd vanaf 30 september 2012 (vooraf opgenomen, niet bewerkt voor internet), 30 maart 2013 (live en bijna live) en 30 september 2013 (vooraf opgenomen en bewerkt voor internet).
• Clips: losse fragmenten vanaf 1 januari 2016, bestanden met meerdere clips vanaf 1 januari 2017, en clips van live en bijna live programma’s vanaf 1 juli 2017 — binnen respectievelijk 12 en 8 uur nadat het programma is uitgezonden.
• Kwaliteit en weergave: ondertiteling die minstens zo goed is als die op tv en door distributeurs wordt doorgegeven, waarbij apparaten en apps die onder de regels vallen kijkers de ondertiteltekst laten schalen van 50% tot 200%.

Een creator van wie de video’s nooit met ondertiteling op de Amerikaanse televisie zijn uitgezonden, valt er niet onder; een omroep die clips van zijn programma’s online zet wel.

Een praktische checklist

1. Bepaal welke regels gelden — overheidsinstantie, federale instantie, bedrijf dat open is voor publiek, EU-dienst die onder de regels valt of omroep — en welke data daarbij horen.
2. Inventariseer je video’s op sites, in apps en op platforms, en markeer wat vooraf opgenomen, live, gearchiveerd of van derden is.
3. Ondertitel vooraf opgenomen video, inclusief sprekerwissels en betekenisvolle geluiden (WCAG 1.2.2).
4. Plan live-ondertiteling voor streams en webinars (1.2.4).
5. Regel audiodescriptie (1.2.5), het liefst door belangrijke visuele informatie al in het script hardop te benoemen.
6. Controleer automatische ondertiteling op namen, getallen en vaktermen voordat je publiceert.
7. Bied closed captions aan: ondertiteling die kijkers zelf aan- en uitzetten en kunnen vergroten, ook als de video al ingebrande ondertiteling heeft.
8. Test je videospeler aan de hand van clausule 7 van EN 301 549: bediening die makkelijk te vinden is, ondertiteling die synchroon loopt.
9. Bewaar SRT- of VTT-bestanden bij de masterbestanden van je video’s, zodat je opnieuw kunt publiceren, kunt vertalen en op verzoeken kunt reageren.
10. Publiceer een toegankelijkheidsverklaring — verplicht voor overheidsinstanties in de EU, goede praktijk voor alle anderen.
11. Win juridisch advies in over de lastige gevallen: archieven, content van derden, contracten en grensoverschrijdende diensten.

Software kan het ondertitelen zelf afhandelen. AutoCap maakt ondertiteling die per woord getimed is, laat je die corrigeren en exporteert video met ingebrande ondertiteling of, bij betaalde abonnementen, SRT- en VTT-bestanden — zie de generator voor closed captions. Toch zorgt geen enkele tool er op zichzelf voor dat een organisatie aan de regels voldoet: de videospeler, de website en het proces eromheen tellen ook mee. Wat het type ondertiteling betekent voor toegankelijkheid, lees je in open versus closed captions.