Napisy a prawo: przepisy o dostępności wideo w UE i USA

W skrócie

Żaden pojedynczy przepis nie mówi, że każde wideo musi mieć napisy. Zamiast tego kilka regulacji wymaga od określonych organizacji, by ich strony, aplikacje, usługi lub programy były dostępne, a te regulacje opierają się na standardach – przede wszystkim na WCAG – które napisów już wymagają. To, czy wideo ich potrzebuje, zależy od tego, kto je publikuje i gdzie.

WCAG: techniczna podstawa

Wytyczne dotyczące dostępności treści internetowych (WCAG), opublikowane przez W3C, stoją za każdym przepisem w tym poradniku – bezpośrednio lub przez EN 301 549. WCAG 2.1 opublikowano 5 czerwca 2018, a WCAG 2.2 5 października 2023. Treść zgodna z 2.2 jest też zgodna z 2.1, a WCAG 2.2 jest również normą międzynarodową ISO/IEC 40500:2025.

Ważne są dwa szczegóły. Poziom AA – ten, do którego odsyłają te przepisy – zawiera wszystkie kryteria poziomu A, więc oznacza napisy do nagrań i do transmisji na żywo oraz audiodeskrypcję. A definicja napisów w WCAG obejmuje nie tylko dialogi, lecz także dźwięki inne niż mowa, takie jak efekty dźwiękowe, oraz oznaczenie mówiących. Audiodeskrypcja bywa prostsza, niż się wydaje: WCAG zaznacza, że jeśli dźwięk przekazuje już wszystkie ważne informacje wizualne, dodatkowy opis nie jest potrzebny.

UE: Europejski akt o dostępności

Europejski akt o dostępności – dyrektywa (UE) 2019/882, przyjęta 17 kwietnia 2019 – określa wymogi dostępności dla wybranych produktów i usług. Państwa członkowskie musiały przyjąć przepisy krajowe do 28 czerwca 2022 i stosować je od 28 czerwca 2025. Każde ustala własne kary, które zgodnie z dyrektywą muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające.

Co obejmuje

Produkty wprowadzone do obrotu po 28 czerwca 2025: komputery konsumenckie i systemy operacyjne; terminale płatnicze i samoobsługowe, takie jak bankomaty i automaty biletowe; urządzenia konsumenckie służące do łączności elektronicznej lub do dostępu do audiowizualnych usług medialnych; oraz czytniki e-booków.

Usługi świadczone konsumentom po 28 czerwca 2025: łączność elektroniczna; usługi dające dostęp do audiowizualnych usług medialnych; części lotniczego, autobusowego, kolejowego i wodnego transportu pasażerskiego, takie jak strony, aplikacje, bilety elektroniczne i informacja podróżna; bankowość detaliczna; e-booki; oraz handel elektroniczny. Obejmuje też przyjmowanie zgłoszeń alarmowych pod numer 112.

Co z wideo

• Strony i aplikacje objętych usług muszą być postrzegalne, funkcjonalne, zrozumiałe i solidne – to cztery zasady WCAG – a praktyczną miarą jest EN 301 549. Akt wyłącza tylko starsze nagrania wideo (poniżej), więc nowsze wideo jest objęte wymogami.
• Usługi dające dostęp do mediów audiowizualnych, w tym elektroniczne przewodniki po programach, muszą przekazywać dalej usługi dostępu – napisy dla niesłyszących i słabosłyszących, audiodeskrypcję, napisy czytane i tłumaczenie na język migowy – w całości, zsynchronizowane, w odpowiedniej jakości i z możliwością sterowania ich wyświetlaniem przez użytkownika.
• Wyłączone na stronach i w aplikacjach: nagrane wcześniej media zmienne w czasie opublikowane przed 28 czerwca 2025, archiwa nieaktualizowane i niezmieniane od tego czasu oraz treści podmiotów trzecich, których firma nie finansuje, nie tworzy ani nie kontroluje.

Nadawcy i usługi na żądanie mają dodatkowe obowiązki wynikające z dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych (2010/13/UE), do której odsyła akt.

Zwolnienia i okresy przejściowe

• Mikroprzedsiębiorstwa świadczące usługi – mniej niż 10 pracowników i nie więcej niż 2 mln € rocznego obrotu lub sumy bilansowej – są zwolnione z wymogów dotyczących usług.
• Do 28 czerwca 2030 dostawcy usług mogą nadal korzystać z produktów, z których zgodnie z prawem korzystali wcześniej, a umowy o świadczenie usług zawarte przed 28 czerwca 2025 mogą obowiązywać do końca ich okresu, nie dłużej niż pięć lat od tej daty.
• Terminale samoobsługowe już używane mogą – jeśli państwo członkowskie na to zezwoli – pozostać w użyciu przez okres ich ekonomicznej przydatności, nie dłużej niż 20 lat.

UE: EN 301 549

EN 301 549 to zharmonizowana norma europejska dotycząca dostępności ICT, opublikowana przez ETSI, CEN i CENELEC. Zgodność z normą zharmonizowaną przywołaną w Dzienniku Urzędowym UE daje domniemanie zgodności z aktem w zakresie wymogów, które ta norma obejmuje.

• Wersja 3.2.1 (2021) opiera się na WCAG 2.1 na poziomie AA i – według centrum AccessibleEU Komisji Europejskiej – pozostaje punktem odniesienia, dopóki nie zostanie przywołana nowa wersja.
• Wersja 4.1.1 (publikacja: wrzesień 2026) przechodzi na WCAG 2.2 i odwzorowuje jej wymogi na akt. Po przywołaniu da domniemanie zgodności zarówno z aktem, jak i z dyrektywą o dostępności stron internetowych. Nie była jeszcze przywołana, gdy AccessibleEU poinformowało o jej publikacji 7 września 2026.

Rozdział 7 normy dotyczy odtwarzaczy wideo i aplikacji, a nie samych plików napisów. Wersja 3.2.1 wymaga: sposobu wyświetlania napisów; synchronizacji z dokładnością do 100 milisekund względem znacznika czasu każdego napisu w materiale nagranym; możliwości sterowania wyglądem napisów przez użytkownika, z wyjątkiem tekstu, którego nie da się zmienić, jak napisy bitmapowe; a w produktach służących głównie do odtwarzania wideo – sterowania napisami i audiodeskrypcją na tym samym poziomie co główne sterowanie odtwarzaniem.

UE: dyrektywa o dostępności stron internetowych

Dyrektywa (UE) 2016/2102, przyjęta 26 października 2016, obejmuje strony internetowe i aplikacje mobilne sektora publicznego. Obowiązuje od 23 września 2019 dla stron, które nie zostały opublikowane przed 23 września 2018, od 23 września 2020 dla wszystkich pozostałych stron i od 23 czerwca 2021 dla aplikacji.

• Wideo: nagrania opublikowane przed 23 września 2020 oraz media na żywo są wyłączone, więc nagrania wideo opublikowane od tej daty są objęte dyrektywą.
• Wyłączone: nadawcy publiczni; organizacje pozarządowe, które nie świadczą usług istotnych dla ogółu ani skierowanych do osób z niepełnosprawnościami; oraz – według wyboru każdego państwa członkowskiego – szkoły, przedszkola i żłobki, z wyjątkiem niezbędnych funkcji administracyjnych.
• Deklaracje: podmioty sektora publicznego muszą publikować i regularnie aktualizować deklarację dostępności. Państwa członkowskie mogą też wprowadzać surowsze przepisy krajowe.

USA: ADA Title II (władze stanowe i lokalne)

Rozporządzenie Departamentu Sprawiedliwości z 2024 r., wydane na podstawie tytułu II ustawy ADA, ustanawia WCAG 2.1 na poziomie AA standardem dla treści internetowych i aplikacji mobilnych, które udostępniają władze stanowe i lokalne – od stron miast po publiczne okręgi szkolne. Tymczasowe rozporządzenie ostateczne (interim final rule) opublikowane 20 kwietnia 2026 wydłużyło terminy zgodności. Aktualne terminy według ADA.gov:

Oznacza to napisy do nagrań wideo i transmisji na żywo oraz audiodeskrypcję do nagrań wideo, z wyjątkami dla kwalifikujących się materiałów archiwalnych, wcześniejszych dokumentów i postów w mediach społecznościowych, treści podmiotów trzecich oraz indywidualnych dokumentów chronionych hasłem. Wyjątki nie znoszą obowiązku skutecznej komunikacji: DOJ podaje przykład miasta, które dodaje napisy do archiwalnego wideo, gdy o dostęp prosi osoba z niepełnosprawnością słuchu.

USA: ADA Title III (firmy otwarte dla publiczności)

Tytuł III obejmuje firmy otwarte dla publiczności – od sklepów i banków po hotele i gabinety lekarskie. Żadne rozporządzenie DOJ nie ustala dla nich szczegółowych standardów internetowych, ale wytyczne DOJ z 18 marca 2022 mówią, że ADA dotyczy także tego, co firmy oferują online, zostawiają im swobodę w sposobie zapewnienia zgodności i wskazują na WCAG. Wymieniają wideo bez napisów jako barierę i zalecają dokładne, zsynchronizowane napisy z oznaczeniem mówiących. Same wytyczne zaznaczają, że nie mają mocy prawnej.

W sprawie Robles v. Domino’s Pizza (2019) Dziewiąty Okręgowy Sąd Apelacyjny uznał, że ADA obejmuje stronę i aplikację Domino’s, ponieważ łączą one klientów z fizycznymi restauracjami sieci, że brak przepisów DOJ dotyczących stron internetowych nie znosi tego obowiązku, a nakaz spełnienia WCAG jest możliwym środkiem naprawczym. Domino’s argumentowało, że federalne sądy apelacyjne różnie oceniają stosowanie tytułu III w internecie, ale Sąd Najwyższy odmówił rozpoznania sprawy (październik 2019). Zarówno wytyczne DOJ, jak i to orzeczenie wskazują WCAG jako punkt odniesienia.

USA: Section 508

Section 508 ustawy Rehabilitation Act wymaga, by agencje federalne zapewniały dostępność technologii, którą tworzą, kupują, utrzymują lub z której korzystają. Zaktualizowane standardy 508 wydane przez Access Board 18 stycznia 2017 i obowiązujące od 18 stycznia 2018 wymagają, by treści elektroniczne spełniały WCAG 2.0 na poziomie A i AA – w tym w zakresie napisów.

USA: CVAA i przepisy FCC dotyczące wideo w internecie

Ustawa Twenty-First Century Communications and Video Accessibility Act (CVAA) stała się prawem 8 października 2010. Wydane na jej podstawie przepisy FCC, zawarte w 47 CFR 79.4, mówią, że programy emitowane z napisami w amerykańskiej telewizji muszą je zachować, gdy trafiają do internetu.

• Zakres: programy typu telewizyjnego. Definicja wyłącza treści tworzone przez użytkowników.
• Pełne programy: wdrażane etapami od 30 września 2012 (nagrania niezmontowane na potrzeby internetu), 30 marca 2013 (na żywo i niemal na żywo) oraz 30 września 2013 (nagrania zmontowane na potrzeby internetu).
• Klipy: pojedyncze fragmenty od 1 stycznia 2016, pliki łączące kilka klipów od 1 stycznia 2017, a klipy z programów na żywo i niemal na żywo od 1 lipca 2017 – odpowiednio w ciągu 12 i 8 godzin od emisji programu.
• Jakość i wyświetlanie: napisy co najmniej tak dobre jak telewizyjne, przekazywane dalej przez dystrybutorów, a objęte przepisami urządzenia i aplikacje muszą pozwalać widzom zmieniać rozmiar tekstu napisów od 50% do 200%.

Twórca, którego filmy nigdy nie były emitowane z napisami w amerykańskiej telewizji, nie jest objęty przepisami; nadawca publikujący klipy ze swoich programów – już tak.

Praktyczna lista kontrolna

1. Ustal, które przepisy cię dotyczą – podmiot publiczny, agencja federalna, firma otwarta dla publiczności, objęta usługa w UE czy nadawca – i jakie mają terminy.
2. Zinwentaryzuj swoje wideo na stronach, w aplikacjach i na platformach, zaznaczając, co jest nagraniem, transmisją na żywo, archiwum lub treścią podmiotu trzeciego.
3. Dodaj napisy do nagrań wideo, z oznaczeniem zmiany mówiącego i ważnych dźwięków (WCAG 1.2.2).
4. Zaplanuj napisy na żywo do transmisji i webinarów (1.2.4).
5. Zadbaj o audiodeskrypcję (1.2.5) – najlepiej opisując kluczowe informacje wizualne już w scenariuszu.
6. Przejrzyj automatyczne napisy pod kątem nazw, liczb i terminologii przed publikacją.
7. Udostępnij napisy zamknięte, których rozmiar widz może zmienić i które może wyłączyć – nawet jeśli wideo ma też napisy wtopione w obraz.
8. Sprawdź swój odtwarzacz pod kątem rozdziału 7 normy EN 301 549: łatwo dostępne sterowanie, zsynchronizowane napisy.
9. Trzymaj pliki SRT lub VTT razem z materiałami źródłowymi, żeby móc publikować ponownie, tłumaczyć i odpowiadać na prośby o dostęp.
10. Opublikuj deklarację dostępności – wymaganą od podmiotów sektora publicznego w UE, a dla pozostałych będącą dobrą praktyką.
11. Skonsultuj się z prawnikiem w trudnych przypadkach: archiwa, treści podmiotów trzecich, umowy i usługi transgraniczne.

Samo tworzenie napisów może wziąć na siebie oprogramowanie. AutoCap generuje napisy zsynchronizowane z każdym słowem, pozwala je poprawić i eksportuje wideo z wtopionymi napisami, a w płatnych planach także pliki SRT i VTT – zobacz generator napisów zamkniętych. Żadne narzędzie samo nie zapewni jednak zgodności całej organizacji: liczą się też odtwarzacz, strona i proces wokół nich. O tym, jak rodzaj napisów wpływa na dostępność, piszemy w poradniku napisy otwarte a zamknięte.